کتری تازه جوش آمده و دستتان به بخارش می‌خورد. یا بچه لیوان چای را از لبه میز می‌کشد. در این لحظه‌ها خیلی‌ها سراغ خمیردندان یا یخ می‌روند. اما درمان سوختگی با یک کار ساده شروع می‌شود: آب خنک روان، به مدت ۲۰ دقیقه.
توجه: این مطلب برای آگاهی است و جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد. سوختگی بزرگ، عمیق، شیمیایی یا برقی را در خانه درمان نکنید و فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
سوختگی چقدر جدی است؟
بیشتر سوختگی‌های خانگی کوچک‌اند و خوب می‌شوند. ولی همه این‌طور نیستند. طبق سازمان جهانی بهداشت، سال ۲۰۲۳ حدود ۱۶۳ هزار نفر در دنیا بر اثر آتش و مواد داغ جان باختند. حدود ۲۲ درصد آن‌ها کودکان زیر ۱۵ سال بودند.
بچه‌ها بیشتر با مایع داغ می‌سوزند. چای، آب جوش و سوپ روی اجاق شایع‌ترین مقصرها هستند. زن‌ها هم به خاطر کار در آشپزخانه بیشتر در معرض‌اند. سالمندانی که حس دستشان کم شده هم آسیب‌پذیرترند.
درمان سوختگی در دقیقه‌های اول
هرچه زودتر شروع کنید، آسیب کمتری به پوست می‌رسد. سرویس سلامت بریتانیا (NHS) این مراحل را توصیه می‌کند:
- اول منبع گرما را دور کنید. اگر لباس آتش گرفته، شعله را خاموش کنید.
- محل سوختگی را ۲۰ دقیقه زیر آب خنک روان بگیرید. حتی تا ۳ ساعت بعد از حادثه هم این کار فایده دارد.
- اگر آب لوله در دسترس نیست، از آب بطری خنک یا حوله خیس استفاده کنید.
- انگشتر، ساعت و لباس اطراف محل را درآورید. ولی چیزی را که به زخم چسبیده نکشید.
- بعد از خنک شدن، یک لایه سلفون را شل روی زخم بگذارید. محکم دورش نپیچید.
یک نکته را فراموش نکنید: فقط محل سوختگی را خنک کنید و بقیه بدن را گرم نگه دارید. نوزادها و سالمندها زود سرما می‌خورند.
اشتباه‌هایی که سوختگی را بدتر می‌کند
توصیه‌های قدیمی خانواده معمولاً از سر دلسوزی است. ولی بعضی‌شان به پوست سوخته آسیب می‌زنند:
- یخ گذاشتن. یخ رگ‌ها را تنگ می‌کند و ممکن است آسیب را عمیق‌تر کند.
- خمیردندان، کره، روغن، ماست یا سیب‌زمینی. این‌ها گرما را حبس می‌کنند و خطر عفونت دارند.
- ترکاندن تاول. تاول مثل یک پانسمان طبیعی از زخم محافظت می‌کند.
- چسب زخم و پانسمان چسبی که موقع برداشتن پوست را می‌کند.
برای درد، بعضی مسکن‌های رایج کمک می‌کنند. اما قبل از مصرف، به‌خصوص برای کودک، با داروساز مشورت کنید.
چه وقت درمان سوختگی کار بیمارستان است؟
بعضی سوختگی‌ها را نباید در خانه نگه داشت. اگر یکی از این موارد هست، به اورژانس بروید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید:
- سوختگی بزرگ یا عمیق، مثلاً پوست سفید، قهوه‌ای یا سیاه شده و بی‌حس است.
- سوختگی صورت، دست، پا یا ناحیه تناسلی.
- سوختگی با مواد شیمیایی، مثل سفیدکننده، یا با برق.
- سرفه، خشونت صدا یا تنگی نفس بعد از دود یا آتش.
- هر سوختگی در کودک زیر ۵ سال که مطمئن نیستید جدی است یا نه.
اگر سوختگی کار مواد شیمیایی است، با دست برهنه به آن دست نزنید. لباس آلوده را با احتیاط درآورید و محل را مدت طولانی با آب زیاد بشویید. خودتان رانندگی نکنید و از کسی بخواهید شما را برساند.
مراقبت در روزهای بعد
طبق NHS، سوختگی‌های کوچک معمولاً ظرف حدود دو هفته در خانه خوب می‌شوند. زخم را تمیز نگه دارید. وقتی پوست تازه خشک شد و خارش گرفت، یک کرم مرطوب‌کننده ساده کمک می‌کند. از داروساز بپرسید کدام مناسب است.
این نشانه‌ها یعنی زخم عفونت کرده و باید پزشک ببینید: قرمزی که پخش می‌شود، تورم و درد بیشتر، ترشح چرکی یا تب. در مدلاین‌پلاس هم درباره درجه‌های سوختگی و مراقبت از آن‌ها بیشتر بخوانید.
پیشگیری در آشپزخانه ایرانی
بهترین درمان، سوختگی‌ای است که اتفاق نیفتد. چند عادت ساده خیلی فرق می‌گذارد:
- دسته قابلمه را به سمت داخل اجاق بچرخانید تا بچه به آن نرسد.
- سماور و قوری را روی میز بلند و دور از لبه بگذارید.
- وقتی بچه در بغلتان است، چای داغ ننوشید.
- بخاری و شوفاژ برقی را با حفاظ بپوشانید و سیم‌کشی گاز و برق را بازبینی کنید.
- یک دستگاه هشدار دود در خانه نصب کنید.
برای خواندن مطالب بیشتر درباره کمک‌های اولیه و سلامت خانواده، به وبلاگ بهینتو سر بزنید. اگر سؤالی درباره زخم خودتان دارید، می‌توانید آن را با دستیار سلامت بهینتو هم مطرح کنید.
