دیشب یک ساندویچ بیرون خوردید و از صبح مدام دستشویی می‌روید؟ یا بچه از مهد برگشته و دل‌پیچه دارد؟ اسهال برای همه پیش می‌آید و بیشتر وقت‌ها چند روزه خوب می‌شود. درمان اسهال در اغلب بزرگسالان با یک کار ساده شروع می‌شود: جبران آبی که بدن از دست می‌دهد.
توجه: این مطلب فقط برای آگاهی است و جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد. برای نوزادان، سالمندان، زنان باردار و افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند، زودتر با پزشک مشورت کنید.
اسهال یعنی چه و از کجا می‌آید؟
طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت (WHO)، اگر روزی سه بار یا بیشتر مدفوع شل یا آبکی داشته باشید، اسهال دارید. مدفوع خمیری نوزادی که شیر مادر می‌خورد اسهال حساب نمی‌شود.
شایع‌ترین علت، عفونت است. ویروس‌ها، باکتری‌ها و انگل‌ها معمولاً از راه آب یا غذای آلوده منتقل می‌شوند. دست نشسته، غذایی که بیرون یخچال مانده و سالاد خوب‌شسته‌نشده از مقصرهای همیشگی‌اند.
به گفته سرویس سلامت بریتانیا (NHS)، اسهال معمولاً ۵ تا ۷ روز طول می‌کشد. استفراغ اگر همراهش باشد، اغلب یکی دو روزه بند می‌آید.
درمان اسهال با مایعات کافی
خطر اصلی اسهال کم‌آبی بدن است، نه خود اسهال. پس مهم‌ترین قدم این است که مرتب مایعات بنوشید. لازم نیست یک‌باره یک لیوان بزرگ سر بکشید. جرعه‌جرعه و پشت سر هم بنوشید.
- آب ساده، چای کم‌رنگ و سوپ رقیق گزینه‌های خوبی‌اند.
- پودر او آر اس (محلول نمک و قند خوراکی) که در داروخانه پیدا می‌شود، آب و املاح از دست‌رفته را برمی‌گرداند. WHO آن را ارزان و مؤثر می‌داند.
- آبمیوه صنعتی و نوشابه را کنار بگذارید. NHS می‌گوید این نوشیدنی‌ها ممکن است اسهال را بدتر کنند.
نشانه‌های کم‌آبی را بشناسید. ادرار تیره و بدبو، کم شدن دفعات دستشویی و در بچه‌های زیر پنج سال، خیس نشدن پوشک یعنی بدن آب کم دارد.
غذا در روزهای درمان اسهال
خیلی‌ها فکر می‌کنند باید غذا نخورند تا روده استراحت کند. مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارش و کلیه آمریکا (NIDDK) می‌گوید بیشتر متخصصان روزه گرفتن یا رژیم سخت را توصیه نمی‌کنند. هر وقت اشتها برگشت، می‌توانید کم‌کم غذای معمول را شروع کنید.
برنج کته ساده، سیب‌زمینی آب‌پز، موز، نان تست و ماست کم‌چرب معمولاً راحت‌تر هضم می‌شوند. اما چند چیز را چند روز کنار بگذارید:
- غذاهای چرب و سرخ‌کردنی مثل کتلت، پیتزا و فست‌فود
- قهوه، چای پررنگ و نوشیدنی‌های انرژی‌زا
- شیرینی، کیک بسته‌بندی و آدامس بدون قند
- شیر و لبنیات پرلاکتوز، چون بعضی افراد تا چند هفته بعد هم لاکتوز را خوب هضم نمی‌کنند
درمان اسهال در کودکان
بچه‌ها زودتر از بزرگ‌ترها آب بدنشان را از دست می‌دهند. شیر مادر یا شیر خشک را قطع نکنید. اگر نوزاد استفراغ می‌کند، دفعات شیر دادن را بیشتر و مقدار هر بار را کمتر کنید. شیر خشک را هم رقیق‌تر از معمول درست نکنید.
NHS تأکید می‌کند به بچه‌های زیر ۱۲ سال داروی ضد اسهال ندهید. به زیر ۱۶ سال هم آسپرین ندهید. برای بچه‌ها او آر اس مخصوص و مکمل روی گاهی تجویز می‌شود. WHO می‌گوید روی مدت اسهال کودکان را کوتاه‌تر می‌کند. مقدار و نوعش را حتماً پزشک یا داروساز تعیین کند.
کی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اسهال ساده معمولاً خودش خوب می‌شود. اما این نشانه‌ها یعنی باید زودتر پزشک ببینید:
- خون در مدفوع یا مدفوع سیاه
- اسهالی که بیشتر از ۷ روز یا استفراغی که بیشتر از ۲ روز طول کشیده
- نتوانید هیچ مایعی را نگه دارید یا کم‌آبی با او آر اس هم بهتر نشود
- تب بالا، دل‌درد شدید یا سردرد ناگهانی و گردن خشک
- کودک زیر یک سال، یا بچه‌ای که دیگر شیر نمی‌خورد
- گیجی، رنگ‌پریدگی شدید یا کبود شدن لب‌ها که نیاز به اورژانس دارد
طبق مدلاین‌پلاس، اسهالی که بیش از چند هفته بماند مزمن حساب می‌شود و باید علتش بررسی شود.
نگذارید به بقیه خانواده برسد
اسهال عفونی خیلی راحت در خانه دست‌به‌دست می‌شود. دست‌ها را بعد از دستشویی و قبل از غذا با آب و صابون بشویید. حوله، قاشق و لیوان مشترک نداشته باشید. دستگیره در، شیر آب و سیفون را هر روز تمیز کنید.
تا جای ممکن برای بقیه غذا درست نکنید. NHS توصیه می‌کند تا دو روز بعد از قطع علائم سر کار، مدرسه یا مهد نروید.
اگر سؤال دارید و نمی‌دانید علائمتان جدی است یا نه، می‌توانید از دستیار سلامت بهینتو کمک بگیرید یا مطالب دیگر بلاگ بهینتو را بخوانید.
