سوزش سر دل بعد از شام برای خیلی از ما آشناست. این حس معمولاً از رفلاکس معده می‌آید. یعنی محتویات اسیدی معده به مری برمی‌گردد. خبر خوب این است که بیشتر موارد با چند عادت ساده بهتر می‌شود. در این مطلب علائم، محرک‌ها و راه‌های کنترل آن را مرور می‌کنیم.
توجه: این مطلب فقط جنبه آموزشی دارد و جای معاینه و نظر پزشک را نمی‌گیرد.
رفلاکس معده چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟
در انتهای مری یک دریچه عضلانی وجود دارد. کار این دریچه بستن راه برگشت غذا و اسید است. گاهی این دریچه ضعیف می‌شود یا بی‌موقع شل می‌شود. در این حالت اسید معده بالا می‌آید و دیواره مری را تحریک می‌کند. طبق مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارش و کلیه آمریکا (NIDDK)، برگشت گاه‌به‌گاه اسید طبیعی است. اما اگر علائم مکرر شود یا عارضه ایجاد کند، به آن بیماری رفلاکس (GERD) می‌گویند.
علائم رایج رفلاکس معده
شایع‌ترین علامت، سوزش در وسط قفسه سینه است. بسیاری از افراد طعم ترش یا تلخ در دهان هم حس می‌کنند. سرویس سلامت بریتانیا (NHS) علائم دیگری را هم نام می‌برد:
- سرفه یا سکسکه طولانی
- گرفتگی صدا
- بوی بد دهان
- نفخ و حالت تهوع
این علائم معمولاً بعد از غذا، هنگام دراز کشیدن یا خم شدن بدتر می‌شوند.
چه چیزهایی آن را بدتر می‌کند؟
هر بدنی محرک‌های خودش را دارد. با این حال، برخی موارد بیشتر از بقیه گزارش شده‌اند:
- قهوه، چای پررنگ و نوشابه
- غذاهای چرب، سرخ‌کردنی و تند
- گوجه‌فرنگی، رب و غذاهای ترش
- شکلات
- سیگار و قلیان
- اضافه وزن و استرس
- برخی مسکن‌ها مثل ایبوپروفن
بارداری هم به دلیل تغییرات هورمونی و فشار روی شکم می‌تواند علائم را بیشتر کند. یک دفترچه کوچک غذا کمک می‌کند محرک‌های خودتان را پیدا کنید.
عادت‌های روزانه برای کنترل رفلاکس معده
۱. وعده‌ها را کوچک کنید. به جای دو وعده سنگین، چند وعده سبک‌تر بخورید. معده پر فشار بیشتری به دریچه مری وارد می‌کند.
۲. شام را زود بخورید. NIDDK توصیه می‌کند دست‌کم ۲ تا ۳ ساعت بعد از غذا دراز نکشید. NHS حتی ۳ تا ۴ ساعت فاصله تا خواب را پیشنهاد می‌کند. پس خوردن شام ساعت یازده شب و خوابیدن فوری را کنار بگذارید.
۳. سر تخت را بالا بیاورید. بالا بردن سمت سر تخت به اندازه ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر کمک می‌کند. برای این کار زیر پایه‌های تخت آجر یا قطعه چوب بگذارید. اضافه کردن بالش معمولاً کافی نیست، چون فقط گردن را خم می‌کند.
۴. وزن را آرام کم کنید. چربی شکم به معده فشار می‌آورد. حتی کاهش چند کیلو وزن ممکن است علائم را کمتر کند.
۵. لباس تنگ نپوشید. کمربند و شلوار تنگ دور شکم هم فشار اضافه ایجاد می‌کنند.
۶. سیگار را ترک کنید. دخانیات دریچه انتهای مری را ضعیف‌تر می‌کند. ترک آن برای کل بدن هم مفید است.
۷. استرس را مدیریت کنید. تنفس آرام، پیاده‌روی کوتاه و خواب کافی به گوارش کمک می‌کنند.
داروها: کمک موقت، نه درمان دائمی
آنتی‌اسیدها و برخی شربت‌های معده می‌توانند سوزش را کوتاه‌مدت آرام کنند. اما طبق NHS، این داروها مشکل را ریشه‌ای حل نمی‌کنند. همچنین نباید آن‌ها را برای مدت طولانی و بدون نظر پزشک مصرف کرد. اگر دارویی تجویز شده دارید، خودسرانه قطعش نکنید. برای اطلاعات بیشتر درباره روش‌های درمان، صفحه رفلاکس در MedlinePlus منبع خوبی است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر بیشتر روزهای هفته سوزش سر دل دارید، با پزشک مشورت کنید. همچنین اگر تغییر عادت‌ها و داروهای ساده کمکی نکرد، بررسی بیشتر لازم است. این علائم را حتماً جدی بگیرید:
- گیر کردن غذا در گلو یا دردناک بودن بلع
- استفراغ مکرر یا استفراغ خونی
- مدفوع سیاه
- کاهش وزن بی‌دلیل
درد قفسه سینه همیشه از معده نیست. اگر درد با تنگی نفس، تعریق یا انتشار به بازو همراه بود، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. رفلاکس درمان‌نشده در طول زمان می‌تواند به التهاب مری و عارضه‌هایی مثل مری بارت منجر شود.
اگر سؤالی درباره علائم خود دارید، می‌توانید از دستیار سلامت بهینتو کمک بگیرید. مطالب بیشتر درباره عادت‌های سالم را هم در بلاگ بهینتو بخوانید.
