یک لقمه نان سنگک داغ، یک قاشق ترشی، و ناگهان سوزشی تیز در گوشه لب. آفت دهان کوچک است، ولی می‌تواند چند روز غذا خوردن را تلخ کند. خبر خوب این است که درمان آفت دهان بیشتر وقت‌ها در خانه ممکن است و خود زخم هم معمولاً بدون دارو خوب می‌شود.
توجه: این مطلب فقط برای آگاهی است و جای معاینه پزشک یا دندانپزشک را نمی‌گیرد. اگر آفت شما با بقیه دفعه‌ها فرق دارد یا طول کشیده، حتماً معاینه شوید.
آفت دهان چیست و چرا سراغ ما می‌آید؟
آفت یک زخم باز و دردناک داخل دهان است. وسطش سفید یا زرد است و دورش حاشیه قرمز دارد. بیشتر روی داخل لب و گونه، زبان یا پایه لثه پیدا می‌شود. آفت سرطان نیست و با تبخال هم فرق دارد. تبخال معمولاً بیرون لب می‌زند.
طبق مدلاین‌پلاس (کتابخانه ملی پزشکی آمریکا)، علت دقیق آفت اغلب معلوم نیست. ولی چند چیز احتمالش را بیشتر می‌کند:
- گاز گرفتن لپ یا زبان، مسواک زدن خشن یا دندان تیز
- استرس، کم‌خوابی و خستگی، مثلاً شب‌های امتحان
- تغییرات هورمونی، از جمله در دوران قاعدگی
- کمبود آهن، اسید فولیک یا ویتامین B12
- سابقه خانوادگی؛ آفت در بعضی خانواده‌ها بیشتر دیده می‌شود
سرویس سلامت بریتانیا (NHS) بعضی داروها و حتی ترک تازه سیگار را هم در این فهرست آورده است.
درمان آفت دهان در خانه: کارهایی که کمک می‌کند
درد آفت معمولاً ظرف یک هفته تا ده روز کم می‌شود. خوب شدن کامل ممکن است یک تا سه هفته طول بکشد. در این مدت این کارها زخم را آرام‌تر نگه می‌دارد:
- با آب‌نمک ولرم دهان را بشویید. دهان‌شویه ملایم بدون الکل هم مناسب است.
- مسواک نرم بردارید و آرام مسواک بزنید. مسواک زدن را کنار نگذارید.
- نوشیدنی خنک را با نی بخورید تا مستقیم به زخم نخورد.
- غذای نرم و ولرم انتخاب کنید؛ ماست ساده، فرنی، سوپ یا پوره سیب‌زمینی.
داروخانه‌ها ژل یا اسپری بی‌حس‌کننده و دهان‌شویه ضدمیکروب دارند. NHS می‌گوید این‌ها درد را کم می‌کنند و زخم را تمیز نگه می‌دارند. قبل از استفاده، به‌خصوص برای بچه‌ها، با داروساز مشورت کنید.
چه چیزهایی آفت را بدتر می‌کند؟
بعضی عادت‌های غذایی ما ایرانی‌ها درست همان چیزی است که آفت دوست ندارد. تا زخم خوب نشده، این‌ها را کم کنید:
- غذای تند، شور یا ترش؛ مثل ترشی، لواشک، آبغوره و سس تند
- خوراکی‌های سفت و تیز؛ ته‌دیگ، نان برشته، چیپس و تخمه
- چای و نوشیدنی خیلی داغ، و آبمیوه‌های ترش
NHS پیشنهاد می‌کند خمیردندانی که سدیم لوریل سولفات (SLS) دارد را هم امتحانی کنار بگذارید. این ماده کف‌کننده در بعضی افراد آفت را تحریک می‌کند. روی زخم هم دست نکشید و پوسته‌اش را نکنید.
کی برای درمان آفت دهان به پزشک برویم؟
بیشتر آفت‌ها بی‌خطرند. ولی بعضی نشانه‌ها یعنی باید پزشک یا دندانپزشک ببینید:
- زخم بیشتر از سه هفته مانده است.
- آفت بزرگ‌تر از همیشه است یا نزدیک ته حلق است.
- زخم خونریزی می‌کند، قرمزتر و دردناک‌تر شده است.
- تب، بثورات پوستی، اسهال یا سردرد هم دارید.
- زخم‌هایی روی پوست یا ناحیه تناسلی هم پیدا شده، یا مفاصل دردناک و ورم‌کرده است.
NHS هشدار می‌دهد زخمی که طول بکشد، به‌ندرت می‌تواند نشانه سرطان دهان باشد. پس زخم بی‌درد و ماندگار را هم جدی بگیرید، به‌خصوص اگر سیگار یا قلیان می‌کشید.
اگر سالی بیشتر از دو سه بار آفت می‌زنید، این را هم به پزشک بگویید. مدلاین‌پلاس می‌گوید آفت‌های مکرر گاهی به بررسی بیشتر نیاز دارند. یک آزمایش خون ساده می‌تواند کمبود آهن یا ویتامین را نشان دهد.
پیشگیری از آفت‌های تکراری
همیشه نمی‌شود جلوی آفت را گرفت. ولی سایت سلامت دولت استرالیا (healthdirect) و منابع دیگر چند عادت را مفید می‌دانند:
- غذای متنوع بخورید؛ سبزی، حبوبات، تخم‌مرغ و گوشت کم‌چرب منبع خوبی برای آهن و ویتامین‌های B هستند.
- اگر دندان تیز، پر کردگی زبر یا ارتودنسی اذیت‌تان می‌کند، به دندانپزشک بگویید.
- معاینه منظم دندانپزشکی را عقب نیندازید.
- اگر متوجه شدید غذای خاصی هر بار آفت می‌آورد، آن را کمتر بخورید.
برای آشنایی بیشتر با مراقبت روزانه از دهان، مطلب سلامت دهان در وبلاگ بهینتو را بخوانید. اگر مطمئن نیستید زخم دهانتان معمولی است یا نه، می‌توانید سؤالتان را از دستیار سلامت بهینتو بپرسید.
