نوزاد به دنیا آمده، همه تبریک می‌گویند و انتظار دارند مادر خوشحال باشد. اما بعضی مادرها در این روزها حس خالی بودن، گریه بی‌دلیل یا بی‌حوصلگی دارند. اگر این حال طول بکشد، ممکن است افسردگی پس از زایمان باشد. این یک بیماری شایع و قابل درمان است، نه ضعف و نه کم بودن محبت مادری.
توجه: این مطلب فقط برای آگاهی است و جای ویزیت پزشک یا روان‌شناس را نمی‌گیرد. اگر فکر آسیب زدن به خود یا نوزاد دارید، همین حالا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
غم بعد از زایمان یا افسردگی پس از زایمان؟
بیشتر مادرها در چند روز اول بعد از زایمان دل‌نازک می‌شوند. زود گریه‌شان می‌گیرد، نگران‌اند یا کم‌حوصله‌اند. به این حالت «غم بعد از زایمان» یا baby blues می‌گویند. طبق سرویس سلامت بریتانیا (NHS)، این حال معمولاً تا دو هفته بعد از زایمان خودش خوب می‌شود.
اگر بدحالی بیشتر از دو هفته ماند، یا هر روز بدتر شد، دیگر نباید آن را عادی دانست. مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا (NIMH) می‌گوید افسردگی بعد از زایمان معمولاً بدون درمان بهتر نمی‌شود. بیشتر موارد در ۴ تا ۸ هفته اول بعد از زایمان شروع می‌شوند. ولی NHS می‌گوید ممکن است از دوران بارداری یا تا یک سال بعد از تولد نوزاد هم پیدا شود.
نشانه‌های افسردگی پس از زایمان
این نشانه‌ها در منابع معتبر بیشتر از همه گفته شده‌اند:
- غم یا ناامیدی که بیشتر روزها هست
- بی‌علاقگی به کارهایی که قبلاً لذت داشتند
- حس گناه، یا این فکر که «مادر خوبی نیستم»
- اضطراب مداوم، زودرنجی و بی‌قراری
- بی‌خوابی، حتی وقتی نوزاد خواب است
- تغییر اشتها و خستگی شدید
- تمرکز نداشتن و سختی تصمیم‌گیری
- سختی در برقراری ارتباط عاطفی با نوزاد
بی‌خوابی و خستگی در ماه‌های اول برای همه مادرها هست. فرقش اینجاست که در افسردگی، حال بد با استراحت و کمک دیگران هم کم نمی‌شود.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
هر مادری ممکن است افسرده شود و تقصیر خودش نیست. علت دقیق روشن نیست. به گفته NIMH، تغییر هورمون‌ها، ژنتیک، فشار زایمان و استرس زندگی با هم نقش دارند. این شرایط احتمال آن را بیشتر می‌کنند:
- سابقه افسردگی یا اختلال دوقطبی در خود مادر یا خانواده
- افسردگی در بارداری قبلی
- نوزاد نارس یا بیمار، یا تولد دوقلو
- تنهایی و نداشتن کمک کافی در خانه
- مشکل در رابطه با همسر یا تجربه خشونت خانگی
- اتفاق‌های سخت اخیر، مثل از دست دادن عزیز یا مشکل مالی
جالب است بدانید پدرها هم ممکن است بعد از تولد بچه افسرده شوند. NHS این را هم یادآوری می‌کند.
درمان افسردگی پس از زایمان
خبر خوب این است که درمان جواب می‌دهد. پزشک یا روان‌شناس بسته به شدت حال، یکی از این راه‌ها یا هر دو را پیشنهاد می‌کند:
- گفت‌وگودرمانی، مثل درمان شناختی‌رفتاری (CBT)
- داروی ضدافسردگی، زیر نظر پزشک
خیلی از مادرها نگران شیر دادن هستند. NHS می‌گوید بسیاری از داروهای ضدافسردگی در دوران شیردهی قابل استفاده‌اند. فقط حتماً به پزشک بگویید که شیر می‌دهید و خودسرانه دارو شروع یا قطع نکنید. MedlinePlus هم توصیه می‌کند در کنار درمان، از گروه‌های حمایتی و کمک خانواده استفاده کنید.
خانواده چطور می‌تواند کمک کند؟
در خانواده‌های ایرانی معمولاً مادر و مادرشوهر در چهل روز اول کمک می‌آیند. این کمک خیلی ارزش دارد، به شرطی که فقط به نوزاد خلاصه نشود. چند کار ساده فرق بزرگی می‌سازد:
- یک شیفت شب را همسر یا یکی از خانواده به عهده بگیرد تا مادر چند ساعت پشت سر هم بخوابد.
- غذای گرم و ساده آماده باشد، نه مهمانی و پذیرایی.
- به جای «باید خوشحال باشی»، بپرسید «امروز حالت چطور است؟»
- اگر نشانه‌ها بیشتر از دو هفته ماند، او را تا مطب پزشک همراهی کنید.
یک پیاده‌روی کوتاه با کالسکه یا ده دقیقه آفتاب گرفتن هم به حال روحی کمک می‌کند، اما جای درمان را نمی‌گیرد.
چه زمانی فوری کمک بگیریم؟
اگر مادر فکر آسیب زدن به خود یا نوزاد دارد، یا از خودکشی حرف می‌زند، معطل نکنید. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا او را به نزدیک‌ترین بیمارستان ببرید. NIMH از حالت نادری به نام سایکوز پس از زایمان هم نام می‌برد. در این حالت مادر چیزهایی می‌بیند یا می‌شنود که وجود ندارد، یا گیج و بدبین می‌شود. این یک اورژانس پزشکی است.
اگر حالتان مدتی است خوب نیست، با ماما، پزشک خانواده یا مرکز بهداشت محل صحبت کنید. برای سؤال‌های دیگر دوران بارداری، مطلب علائم پره‌اکلامپسی را هم بخوانید یا از دستیار سلامت بهینتو کمک بگیرید.
