بعضی مادرها اولین بار در ماه‌های میانی بارداری اسم دیابت بارداری را می‌شنوند. این نوع دیابت فقط در دوران بارداری پیدا می‌شود. معمولاً هم بعد از زایمان از بین می‌رود. خبر خوب این است که با تشخیص به‌موقع، بیشتر مادران زایمانی سالم و نوزادی سالم دارند. در این مطلب می‌بینیم چه کسانی در خطرند، آزمایش چه زمانی انجام می‌شود و چه مراقبت‌هایی کمک می‌کند.
توجه: این مطلب فقط جنبه آموزشی دارد. هر تصمیمی درباره آزمایش، رژیم غذایی یا دارو را با پزشک یا ماما بگیرید.
دیابت بارداری چیست؟
در بارداری، جفت هورمون‌هایی می‌سازد که کار انسولین را سخت‌تر می‌کنند. بدن برای جبران باید انسولین بیشتری بسازد. اگر نتواند، قند خون بالا می‌رود. طبق مؤسسه ملی دیابت آمریکا (NIDDK)، ژنتیک و اضافه وزن هم در این روند نقش دارند. این وضعیت تقصیر مادر نیست. بلکه پاسخ طبیعی بدن به تغییرات بارداری است که گاهی از کنترل خارج می‌شود.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
هر مادری ممکن است به آن مبتلا شود. اما سرویس سلامت بریتانیا (NHS) چند عامل خطر مهم را نام می‌برد:
- شاخص توده بدنی بالای ۳۰
- سابقه دیابت بارداری در حاملگی قبلی
- تولد نوزاد قبلی با وزن ۴.۵ کیلوگرم یا بیشتر
- ابتلای پدر، مادر، خواهر یا برادر به دیابت
- تبار خاورمیانه‌ای یا جنوب آسیا
- سن بالاتر از ۴۰ سال
نکته مهم برای ما این است که NHS تبار خاورمیانه‌ای را هم جزو عوامل خطر آورده است. پس مادران ایرانی دلیل خوبی دارند که آزمایش را جدی بگیرند.
علائم دیابت بارداری را چطور بشناسیم؟
بیشتر مادران هیچ علامتی ندارند. برای همین آزمایش اهمیت زیادی دارد. گاهی این نشانه‌ها دیده می‌شود:
- تشنگی زیاد و خشکی دهان
- تکرر ادرار
- خستگی
- تاری دید
- خارش یا عفونت قارچی ناحیه تناسلی
مشکل اینجاست که خیلی از این علائم در بارداری عادی هم پیش می‌آیند. پس به حس خودتان اکتفا نکنید و آزمایش را از دست ندهید.
آزمایش قند در بارداری چه زمانی انجام می‌شود؟
آزمایش اصلی معمولاً بین هفته ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود. در این آزمایش، قند خون ناشتا اندازه گرفته می‌شود. بعد مادر یک نوشیدنی شیرین می‌خورد و قند دوباره بررسی می‌شود. NIDDK توضیح می‌دهد که گاهی ابتدا یک آزمایش غربالگری کوتاه‌تر انجام می‌شود و در صورت بالا بودن قند، آزمایش کامل تحمل گلوکز درخواست می‌شود. اگر در بارداری قبلی سابقه داشته‌اید، پزشک ممکن است آزمایش را زودتر انجام دهد.
چرا کنترل قند مهم است؟
قند بالای کنترل‌نشده می‌تواند باعث رشد بیش از حد جنین شود. این موضوع زایمان را سخت‌تر می‌کند و احتمال سزارین را بالا می‌برد. طبق NHS، خطر زایمان زودرس، افزایش مایع آمنیوتیک و افت قند نوزاد بعد از تولد هم بیشتر می‌شود. برای مادر هم خطر پره‌اکلامپسی بالاتر می‌رود. با این حال، کنترل خوب قند بیشتر این خطرها را کم می‌کند.
مراقبت روزانه در دیابت بارداری
درمان معمولاً با تغییر سبک زندگی شروع می‌شود. تیم درمان به شما یاد می‌دهد قند خون را در خانه اندازه بگیرید. این عادت‌ها هم کمک می‌کنند:
۱. وعده‌ها را منظم کنید. سه وعده سبک و چند میان‌وعده کوچک بهتر از دو وعده سنگین است.
۲. نان و برنج را هوشمندانه انتخاب کنید. نان سبوس‌دار، حبوبات و سبزی را جایگزین بخشی از برنج سفید و نان لواش کنید.
۳. شیرینی و نوشیدنی شیرین را محدود کنید. چای شیرین، شربت و آبمیوه صنعتی قند را سریع بالا می‌برند.
۴. کمی راه بروید. پیاده‌روی آرام بعد از غذا به مصرف قند کمک می‌کند. نوع و میزان ورزش را با پزشک هماهنگ کنید.
اگر این تغییرات کافی نباشد، پزشک ممکن است دارو یا انسولین تجویز کند. انسولین برای جنین بی‌خطر است و نباید از آن ترسید. هرگز خودسرانه دارو شروع یا قطع نکنید.
بعد از زایمان چه باید کرد؟
معمولاً قند بعد از تولد نوزاد به حالت عادی برمی‌گردد. اما مادرانی که دیابت بارداری داشته‌اند، بعدها بیشتر در معرض دیابت نوع ۲ هستند. NHS توصیه می‌کند ۶ تا ۱۳ هفته بعد از زایمان آزمایش قند انجام شود و بعد سالی یک بار تکرار شود. سازمان جهانی بهداشت هم تغذیه سالم، فعالیت بدنی و وزن مناسب را راه اصلی پیشگیری از دیابت نوع ۲ می‌داند. اطلاعات بیشتر درباره دیابت و بارداری را در MedlinePlus ببینید.
چه زمانی فوری با پزشک تماس بگیریم؟
اگر تشنگی شدید، تکرر ادرار زیاد، سردرد شدید، تاری دید، تورم ناگهانی صورت و دست‌ها یا کاهش حرکت جنین دارید، معطل نکنید. فوراً با پزشک یا ماما تماس بگیرید یا به اورژانس زنان مراجعه کنید.
برای پیگیری سلامت خود در دوران بارداری می‌توانید از دستیار سلامت بهینتو کمک بگیرید و سایر مطالب وبلاگ بهینتو را هم بخوانید.
